Рейтинг:  5 / 5

Звезда активнаЗвезда активнаЗвезда активнаЗвезда активнаЗвезда активна

Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә яшәүче милләттәшебез Исмәгыйль Шәңгәрәев белән гәзит укучыларыбыз күптәннән таныш. Исмәгыйль Каләметдин улы – җәмәгать эшлеклесе, эшмәкәр. Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендәге «ДАН» компанияләре төркеменең президенты. Евразия телевидение һәм радиоакадемиясе  академигы.

Чит илдә яшәвенә карамастан, татар телен саклап калуга һәм аны үстерүгә бар көчен салуы белән зур ихтирам уята.  Ул 11 бала әтисе, 10 онык бабасы буларак туган телен буыннан буынга тапшыруны изге бурыч итеп саный.  30 ноябрьдә туган көне уңаеннан  Исмәгыйль Каләметдин улының тормыш-көнкүреше, яшәеше турында әңгәмә тәкъдим итәбез.

 -  Бүген татар дөньясында Исмәгыйль Шәңгәрәев исеме билгеле. Балачак хатирәләре сакланганмы? Нинди истәлекләр, уй кичерешләр  сезне сабый чактан ук озата килә?

 - Минем тормышым туу белән сәяхәтләрдән башланды.1956 елда Оренбург өлкәсенең Бугуруслан шәһәрендә дөньяга килгәнмен. Шул ук елны әтиемне Ростов-на-Дону шәһәренә имам итеп эшкә җибәрәләр һәм без күченеп киткәнбез.

Әти мулла булганга күрә, минем күпчелек хатирәләрем мәҗлесләр белән бәйле. Гомумән, татарларда мәҗлес җыюны феномен дип әйтәсем килә. Мәҗлесләрдә татар телендә вәгазьләр укыла иде, заманасында халкыбызны диненнән, теленнән аермауда зур хезмәт куючы нәтиҗәле чара шул иде. Дин, тел мәсьәләсе татарда бүгенге көндә дә актуаль булып кала.

Аннары миңа 7 яшь булганда әтиемне Пермь шәһәренә имамлыкка җибәрделәр һәм гаиләбез белән шунда күченеп киттек. 

Пермь өлкәсен Көнбатыш Себер дип тә атыйлар, анда яшәгән вакытым аерым өч дөнья буларак истә калган. Беренче дөнья – гаилә. Без татар гаиләсе – ислам дине кануннары буенча тәрбияләнәбез, ашаган ризыкларыбыз хәләл иде. Икенче дөнья – урам, анда гомумән башка мохит, үз эченә барысын да алган тәртипсезлек иде. Өченчесе – мәктәп, пионер, комсомол,  макулатура җыю, комсомол җыелышлары дөньясы иде. Төрле очраклар булды мәктәптә дә. Рамазан ае вакытларында ураза тотучыларны ачыклар өчен укытучылар безгә су, витаминнар бирәләр иде. Мәктәптә мин беркайчан да ит ашамадым, балык кына ашыйм дип әйтә торган идем. Менә шушы өч дөнья шартларына ярашып яшәү, минем алдагы тормышым өчен,бәлки, яхшы тренировка булгандыр. Гомумән, әтиемне имам итеп илнең төрле шәһәрләренә эшкә җибәрүләре мине шәхес буларак формалашуымда зур роль уйнады, чөнки төрле мохитләргә җайлашып яшәргә кирәк иде. Хәзерге балалар башка шартларда яшәп,  парник чәчәкләре кебек үсәләр. Безнең буын чыдамлы иде дип исәплим.

- Мәктәп, студент еллары, беренче эш урыны, беренче хезмәт хакы... Ул вакыттагы уй-хыяллар һәм бүгенге чынбарлык. Уртаклык бармы?

- Үзе сайлап алган һөнәренә укып чыгып, шул юнәлештә гомер буе тәм табып эшләп яшәгәннәргә мин ак көнләшү белән карыйм. Чөнки мин башта Совет сәүдә техникумының (“Техникум советской торговли”) технолог бүлекчәсендә укыдым, пешекчелек буенча 5нче разрядым бар.  Аннары 80нче елларда аудиотасмалар белән сәүдә итүгә кереп киттем, “ТАСМА” заводы белән берлектә пластинкалар чыгара идек, “Ласковый май” төркемен “продюссировать” иттем. 90нчы елларда халык яңа бизнеска керә башлады, мин исә, бизнестан чыгып, намазга бастым, мәчетләр төзеттем, аннары Оренбург өлкәсенең мөфтие итеп билгеләндем. Шуннан 2000нче еллар башында чит илгә чыгып киттем. Кешене ризык йөртә диләр бит. Нәрсәгә тотынсам да, кулдан килә иде (елмая).

- Гаилә корып, яңа тормыш башлаган елларга да кайтып килик әле...

- Беренче мәхәббәт беренче хатыным белән бәйле... Сөйгәнемне яман шеш авыруы бу якты дөньядан бик яшьли алып китте. Дәвалау өчен Америкага да алып барган идем, Тибет якларына да йөрдек, язмыштан узмыш юктыр, күрәсең, коткара алмадым. 35 яшемдә ике бала белән тол калдым.

Бераз вакыт узгач, әлеге хатыным Мәрьямне очраттым, бүгенге көндә ул 11 бала әнисе, 10 оныгыбыз бар. (әйткәндәй,Мәрьямнең әбисе Рәшидә абыстайны Башкортстан һәм Русия мөселманнары яхшы белә). Бергә тормыш корып яши башлавыбызга 27 ел вакыт узып та киткән. Тормышта төрле авыр вакытлар булды. Хәләл җефетем һәрчак янымда – ул юатучым да, кайгыртучым да, киңәшчем дә  - тугрылыгы өчен мин бик рәхмәтлемен аңа.

- Сез бүген зур гаилә башлыгы. Сезнең гаиләдәге иң мөһим канун нинди? Туган илдән читтә, туган телне саклауның авырлыклары бармы?

- Бу илдә балалар тәрбиясенә килгәндә, бала ниндидер субкультурага кереп китәр, юлдан язар дигән борчылулар юк. Гадәттә, яшьләр урам тәрбиясен тиз сеңдерә, анда күргән коткыларга кызыгып кереп китә. Монда урамда андый әдәпсезлек юк – Берләшкән Гарәп Әмирлекләре тулысынча ислам кануннарына буйсынып яши.

Үземнең балалар тәрбиясенә килгәндә, безнең өйдә тулысынча татар мохите. Хәләл җефетем белән икебез дә татарча сөйләшәбез. Тәрбияче, укытучыларны да Казаннан, Уфадан фәкать татар теллеләрен чакыртабыз. Һәр балам кимендә дүрт тел белә – татарча, русча, инглизчә, гарәпчә. Ел дәверендә Татарстанда узган төрле чараларда балаларым һәрдаим катнашып торалар. Кайда нинди чара узса да, мәсәлән, Берлинда Европа татар яшьләре форумы – катнашмыйча калмыйбыз. Әле күптән түгел егетләребезVIII Бөтендөнья татар яшьләре форумында делегат буларак катнашты. Татарстан белән элемтәне өзмәскә тырышабыз, бу фактор балаларның милли үзаңын ныгытуда да зур роль уйный. 

Мин барлык универсаль алымнарны да кулланам,  “Воспитание детей мусульман в светском государстве” дигән китабым бар. Беренче чиратта, мөселманнар тирәсендә формалашкан стереотипларны үзгәртү ниятеннән дә язылды ул китап. Гадәттә, намазда дисәң, җәмгыятьтән аерылган, бу дөньядан читләшкән итеп күзаллый күпчелек халык. Юк, киресенчә, үземнең балалардан алып әйтәм -  алар намазлы,  белемгә омтылалар, актив гражданлык позицияле кешеләр. Менә узган атна 15 ноябрь көнне кызым Хәдия, Казахстанда Х Халыкара яшь дизайнерлар бәйгесендә катнашып, I дәрәҗәле диплом алып кайтты, Миланга чакырганнар, СөбханАллах.

Әлбәттә инде, балаларымны тәрбияләүдә, беренче чиратта, шәригать кануннары, аннары һәрберебезнең бурычы - милләтебезнең гореф-гадәтләрен сеңдерү. Гаилә кору мәсьәләсендә дә шул ике нисбәткә таяну. Тел белән дин бик тыгыз бәйләнештә, аларны икесен бергә алып барганда гына тел, милләт сакланачак. Милләтебезне сакларга кирәк, туган телебезне алдагы буыннарга да җиткерү бурычы нәкъ безнең өстә.

- Исмәгыйль әфәндене бик күпләр кунакчыл кеше буларак беләләр. Очрашулар сезгә нәрсә бирә? Алар сезне арытмыймы?

- Әле интернет челтәренә мин кунакларымның 20% гына элеп барам, 80% күрми каласыз (көлә). Бу очракка хәдисләр бар, әти-әниемнең сүзләре дә исемә килә: “Кунак килгәндә бәрәкәт килә”, “син кунак итсәң, сине кунак итәрләр”.

Гомумән, мин кешеләрне яратам, сөйләшергә иренмим. Уңышымның зур өлеше шушы сыйфатыма барып тоташадыр.

Әниемнең бер догасы бар иде: “Йә, раббым, көткән урыннарыңнан да, көтмәгән урыннарыңнан да олы ярдәмеңнән калдырма” дигән. Чыннан да, хәрәкәттә – бәрәкәт, ди бит халык.

“Алма пеш, авызыма төш” дип кенә уңышка ирешеп булмый. Менә исемә төште бер хәл, инде аңа дистәләгән ел узган. Бугуруслан шәһәрендә бер сайлауларда катнашырга туры килгән иде. Җыелган халык арасыннан беренче булып басып, гомумән, бер дә күрмәгән, таныш түгел хатын-кыз, минем кандидатураны яклап, матур, көчле сүзләр әйтте. Сайлауларны җиңдем ул көнне, аннары теге хатын-кыздан барып сорадым, кем соң сез һәм нигә минем өчен шулай тырыштыгыз дип. Ахыр чиктә бу хатын-кызны әллә ничә ел элек, яңгырлы көнне, автовокзал тукталышыннан узып барышлый туктап, алып кайткан булганмын икән. Минем өчен бит бу ярдәмем юл уңае гына булган хәл, ә кешенең күңелендә изгелек булык сакланган. 

- Исмәгыйль Шәңгәрәевне нәрсә белән гаҗәпләндереп була? Нәрсә аны чыгарыннан чыгара ала? Уңышлы бизнес юлы гадәттә четерекле була, авыр минутларыгызны ничек кичерәсез?

- Мине гаҗәпләндерәсе әйберләр калдымы икән дөньяда? Шулай да әле күптән түгел генә гаҗәпләндем, интернетта чиста татарча сөйләшкән Африка һәм Япон егетләре турында сюжет карадым! Россиядә яшәп, регионнарда татар балалары туган телләреннә битараф. Татарстанда татар теленең хәлләре турында укып барам, борчылам, тел мәсьәләсе буенча үзем дә мәкаләләр бастырдым.

Инде авыр минутларыма килгәндә... Бездә 11 бала, хатыным ике-өч ел саен бәби алып кайтып торды, нинди генә җилләр исмәсен, өйгә, гаиләм янына кайтып, шушы кечкенә сабыйларны кулыма алсам, минем барлык борчуларым бетә. Һәрбер бала үзенең бәрәкәте белән туа, балаларым – Аллаһның рәхмәте.

- Туган ягыгызга еш кайтасызмы? Балаларыгызның киләчәген ничек күрәсез?

- Күпчелек әкиятләр, җырлар, шигырьләребез юктан гына туган як темасына барып тоташмыйдыр, күрәсең. Эшем тыгыз булу сәбәпле, сирәгрәк кайтырга туры килә. Хәзер заманалар да үзгәрде, югары технологияләр тормышыбызны бик җайлаштырды, якыннарым белән һәр көн булсынмы Skype,WhatsApp аша элемтәдәбез. Ялга җылы якларга туганнарым һәрдаим килеп торалар.

Балалар киләчәгенә килгәндә, фаразлыйсым килми, чөнки без төрле буын кешеләре. Хәзер бик прогрессив заманда яшибез, минут саен барысы да үзгәреп тора, балалар да хәзер башка төрле. Балаларыма үзләренә уңайлы җирлекне табып, җаннарына рәхәт урында яшәүләрен теләр идем. Яшәгән дәүләтләрен, халкын яратсыннар. Яшәгән дәүләтләренә файдалы кешеләр булсыннар. Минем шикелле,эшләгән җирләре дә, ял иткән урыннары да бергә булсын. Әлбәттә, гаилә кору мәсьәләсендә - мөселман, татар кешеләре арасында үз ярларын табып, бәхетле гаилә коруларын теләр идем.

- Исмәгыйль әфәнде, сез Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә татар ассоциациясен җитәклисез. Күпме татар яши анда? Ни белән шөгыльләнәләр? Бар да эшкуармы?

- Гарәп әмирлекләрендә 400 меңләп рус телле халык яши дигән мәгълүмат бар, шуның кимендә 10% татар телле дип әйтсәк ялгыш булмас. Мөрәҗәгать иткән кешеләргә кулымнан килгәнчә ярдәм итәргә тырышам. Яныма халык җыелуда минем 9нчы ел эшләп килгән татар ашлары “Казан” ресторанының роле зур. Татарстан, Русия, мөселман бәйрәмнәрен калдырмыйча, дусларны, танышларны, милләттәшләремне җыярга тырышам. Танышсыннар, бер-берсен танып, киләчәктә бер-берсенә ярдәм итсеннәр өчен мәйданчык булдырам. Корбан гаетләренә 100дән артык кеше җыелып торабыз, Аллага шөкер. Билгеле, танылган кешеләр кунакка килсә дә иҗади очрашулар оештырам, күптән түгел Мария Шукшина белән очраштык, моңарчы Гүзәл Уразова белән Илдар Хакимовны чакырган идем.

– Яхшы яшәү өчен кеше нишләргә тиеш?

- Без бик тырыш милләт буларак үзебезне таныттык. Татар авылларына керсәң, йортлар гөлбакча шикелле, берсеннән-берсе ямьлерәк. Шушы ритмны югалтмыйча яшәргә кирәк.

 

Ленария МӨСЛИМ.

 

Хөрмәтле Исмәгыйль Каләметдин улы! “Өмет” гәзите коллективы сезне чын күңелдән туган көнегез белән котлый һәм иң изге теләкләрен җиткерә. Корычтай сәламәтлек, кояштай озын гомер, чиксез шатлыклар телибез. Киләчәктә дә сабыр холыклы, мәрхәмәтле булып калыгыз! Балаларыгызның, якыннарыгызның уңышларына сөенеп яшәргә насыйп  булсын!

Рейтинг:  0 / 5

Звезда не активнаЗвезда не активнаЗвезда не активнаЗвезда не активнаЗвезда не активна


Бүгенге героебыз Венера Вәгыйзова – Берлинда яшәүче милләттәшебез. Дистә елдан артык чит илдә яшәүче бу мөлаем ханым белән дә Казанда, Бөтендөнья татарларының VI съездында таныштым.

Рейтинг:  5 / 5

Звезда активнаЗвезда активнаЗвезда активнаЗвезда активнаЗвезда активна

Актер, режиссер һәм сценарист Альфред Габидуллин  башта Голливудта танылды, хәзер аны туган Башкортстанында да белә башладылар.

Рейтинг:  5 / 5

Звезда активнаЗвезда активнаЗвезда активнаЗвезда активнаЗвезда активна

“Татар дөньясы” терминын хәзерге вакытта ниндидер бер абстракт мәдәни төшенчә итеп кабул итәләр. Күпләр бу термин белән ниндидер бер гәзитне яки һичьюгында шактый бәхәсләр тудырган “Ислам һәм татар дөньясы” концепциясен атарга була дип уйлыйлар. Ләкин бүгенге көнгә кадәр аны мөстәкыйль сәяси доктрина буларак карарга омтылыш юк.

Татар дөньясының, бар Евразия киңлекләрендә уникаль тарихи күренеш буларак, рус һәм башка Евразия халыклары дөньясы белән даими бәйләнешен, татарларның Россиягә һәм Евразиянең башка илләренә дәүләтчелек, мәдәният, тормыш-көнкүреш, тел байлыгы һәм башка өлкәләрдә керткән чамасыз зур өлешен өйрәнергә, тикшерергә теләгән кеше дә күренми.

Рейтинг:  0 / 5

Звезда не активнаЗвезда не активнаЗвезда не активнаЗвезда не активнаЗвезда не активна

  

  Күптән түгел миңа Санкт - Петербург шәһәрендә булып кайтырга туры килде. Биредә яшәгән ахирәтем Фәридә - танылган шәхес. 35 елдан артык аралашсак та, моңа кадәр минем аның турында язганым булмады.  Журналист этикасы шундый: якыннарың, туганнарың турында бәян итү тыйнаксызлык сыман санала. Тик бу юлы мин ул фикерне үзгәрттем. Сәхифәбезне укучылар минем белән ризалашыр дип уйлыйм.